Suldaan Maxamed Suldaan Cabdiqaadir waxa uu ka sheekeeyey taariikh dheer oo illaa xornimadii iyo midnimadii Soomaaliya uu kagaga sheekeeyey. Waxa kale oo uu ka sheekeeyey maamuladii kala dambeeyey ee Somaliland soo martay tan iyo markii lagu dhawaaqay gooni-isu-taagga Somaliland 18/May/ 1991-kii. Isaga oo sheegay in caddaalad-darro badani ka jirto dhulka Maamulka Somaliland ka taliyo meelo badan oo ka tirsan.

“Calankani wuxuu ku dhamaystirmi karaa waxaynu dafirsanahay ama xukuumaddeenu diidan tahay waa marka aynu runta ku wada hadlayno, haddii aan miiska wadahadalka la isugu iman wax aynu gooni u goosan karnaa jiri-mayso, shuruudaa jira, qoraalo iyo heshiisyo ayaa jira, adiga ayaa maanta lagaa rabaa inaad shuruuddii la timaado oo aad xukunto ciddii 53-kaa sanadood ku xukumaysay.” Sidaa ayuu yiri Suldaan Maxamed Suldaan Cabdiqaadir oo shalay hadal ka jeediyey magaalada Sallaxlay oo ah degmo ka tirsan gobolka Maroodi-jeex oo uu dadweynaha ku dhaqan oo xusayey 18 May hadal u jeediyey.

Suldaanka oo hadalkiisa sii wataa waxa uu intaa ku daray oo uu yiri; “Maaha inaynu cidlo uun durbaan ka garaacno, haddii aan u soo noqdo maamulka Somaliland, wax alaale iyo wax ay u qabatay beelaha Somaliland ma jirto ilaa maantana biyaha ayaa dhabarka lagu dhaameeyaa oo biyo malaha, dadna biyihii dadka ka dhexeeyay ee maalinba xaafad loo furayey ayay ka dhargeen, dadna jirikaamadii Dulcad iyo Kaam-abokor ayay sidii u sidaan.”

“Waxaan leeyahay Xamar waanu ka go’nay hadal maaha, anigu been idiin sheegi maayo, miyeynu ka maarmaynaa Xamar, Ganacsatadeenii Xamar-bay tagaysaa, kuwoodii Hargeysa ayay imanayaan, saraha (Fooqyada) ugu dhaadheer Hargeysa waxa leh niman Hawiye ah, markaa waxa miiska wadahadalka loo diidayaa inyar ayuunbaa doonaysa inay nimcada cunto, taasina wax umaddu ku dhaqmi karayso maaha.”ayuu yidhi Suldaan Maxamed.

Suldaan Maxamed Suldaan Cabdiqaadir mar uu ka hadlayey sababta Calanka maamulka Somaliland meel u gaari la’yahay waxa uu yiri; “Calankani wuxuu ku dhamaystirmi karaa waxaynu dafirsanahay ama maamulkeenu diiddan tahay waa marka aynu runta ku wada hadlayno, haddii aan miiska wadahadalka la isugu iman wax aynu gooni u goosan karnaa jiri-mayso, shuruudaa jira, qoraalo iyo heshiisyo ayaa jira, adiga ayaa maanta lagaa rabaa inaad shuruuddii la timaado oo aad xukunto ciddii 53-kaa sanadood ku xukumaysay, maaha inaynu cidlo uun durbaan ka garaacno, haddii aan u soo noqdo Somaliland.

“Wax alaale iyo wax ay u qabatay beelaha Somaliland ma jirto ilaa maantana biyaha ayaa dhabarka lagu dhaameeyaa oo biyo malaha, dadna biyihii dadka ka dhexeeyay ee maalinba xaafad loo furayey ayay ka dhargeen, dadna jirikaamadii Dulcad iyo Kaam-abokor ayay sidii u sidaan, waxaan leeyahay Xamar waanu ka go’nay hadal maaha, anigu been idiin sheegi maayo, miyeynu ka maarmaynaa Xamar.”

Waxa uu Suldaan Maxamed sheegay in Ganacsatada Somaliland aanay marnaba ka maarmi karin Xamar waxaanu yiri; “Ganacsatadeenii Xamar-bay tagaysaa, kuwoodii Hargeysa ayay imanayaan, saraha (Fooqyada) ugu dhaadheer Hargeysa waxa leh niman Hawiye ah, markaa waxa miiska wadahadalka loo diidayaa inyar ayuunbaa doonaysa inay nimcada cunto, taasina wax umaddu ku dhaqmi karayso maaha.”

RBC Radio

Xafiiska wararka ee Hargeysa.

kulanka oo mudo saacado ah qaatay isla markaana soo garay goordanbe,oo xalay ah ayaa waxaa lagaga hadlay marxaladihii kala duwanaa ee uu gobolku soo maray iyo dhibaatoyinka laga tirsanayo(bare hiirale) iyo sida imika loogu bahan yahay in nabad iyo horumar ay juba-land gaarto,

waxaana si umuurahas loo hiigsado lagala hadlay (bare hiirale) in uu ka waantobo in colaad hor leh uu ka huriyo juba-land isla markaana aysan IGAD arinkaas u dulqadan karin loona baahan yahay in  bare sida ugu dhakhsiyaha badan uu magaalada Kismaayo uga boxo ,

waxaana dad ku dhaw shirka ay inoo xaqiijiyeen in (bare hiirale) lagu canantay in uu joojiyo fawdada uu magaalada oo nabad ah xiligan uu ka kicinayo in uu joojiyo,

masuuliyiinta IGAD ayaa (bare hiirale) ku qanciyay in hadii uu jiro wax mugdi ah ama cabasho uu qabo oo dhanka qaabka madaxda dawlada ugu saraysa ay ku yimaaden ah uu soo gudbiyo isla markaana wax laga qaban doono,

hase ahaate aan loo bahnayn tafararuq siyaasaded oo goboladan ay galan sida madaxda IGAD ay (bare hiirale) u sheegen

sidoo kale waxaa lagu qanciyay in uu ka tana sulo sheegashada in uu madaxwayne yahay maadama aysan muuqan cid dooratay iyo meel lagu doortay midna waxaana sarakil itoobiya ka socotay oo IGAD kamid ah ay ku cananteen sababaha kenay in  habeenkii dorashada Axmad madoobe la shaciyayba in uu warbahinta ka hadlo oo uu yirahdo waxaan ahay madaxwayne taas oo ah ba layiri qalqal galin siyaasada gobolka ah ,

ma jiro wali wax war ah oo kasoo baxay bare aadan shire (bare hiirale) oo ku aadan kulankan uu la qatay IGAD iyo ka tanasulida madaxwaynaha juba-lan,

hase ahaate dad ku dhaw (bare hiirale) ayaa inoo sheegay in uu saacadaha soo socda arinkan shaaca ka qaadi doono

Markaas ayuu xalayba  soo wargaliyey odayaal iyo culimo jooga boorama si ay ulasocdaan waxna uga qaban lahaayeen arintaas oon wali dibada usoobixin noqon doontana mid lagu tirtirayo caasimada awdal, wixii kubaxan aywada bixinayaan

wixii cusub ee soo kordha arintaa waad lasocondoonta

Duulimaadkaan rasmiga ah ee Air Uganda ayaa lagu wadaa inay billowdaan bisha July ee sannadkan, iyadoo la ogyahay in ciidammo ka tirsan Uganda ay ku sugan yihiin Soomaaliya, kuwaasoo qayb ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AMISOM.

“Waxaa nagala shaqeeyay Qaramada Midoobay, xukuumadda Somalia sidii loo xaqiijin lahaa inay jirto nabadgalyo lagu sameyn karo duulimaadyo. Runtii mar hore ayaan tijaabo ku sameynay duulimaadyada Muqdisho, mana jiraan wax khatar ah,” ayuu yiri madaxa shirkadda diyaaradaha Air Uganda, Cornwell Muleya.

Muleya ayaa sheegay in Axadda maanta ah lagu wado inay diyaaraddii saddexaad oo tijaabo ah ay ka duusho garoonk diyaaradaha ee Entebbe ee dalka Uganda taasoo wadda shixnado xamuul ah.

Sannadkii lasoo dhaafay ayaya diyaaradda Turkish Airlines waxay Muqdisho ka billowday duulimaadyo caalami ah, iyadoo noqotay diyaaraddii ugu horreysay oo muddo 20-sano kaddib ah duulimaadyo caalami ah ku timaadda magaalada Muqdisho ee xarunta Soomaaliya.

“Duulimaadyada si xowli ah ay sare ugu kaceen 6%, balse hoos u dhac ayaa laga dareemayaa meelaha gobollada Qaaradda qaarkood, balse waxaan arkaynaa in labadii xilli ee ugu dambeeyay uu Afrika ka jiro sare u kac dhinaca duulimaadyada ah,” ayuu yiri Muleya.

Labadii sano ee lasoo dhaafay waxaa sare u socday kororka diyaaradaha ka soo dagaya garoonka diyaaradaha ee Muqdisho, iyadoo ay imaanayaan dad badan oo ganacsato ah iyo qurbo-joog dib ugu soo laabanayo dalkooda, taas oo ah midda ay beegsanayaan diyaaradaha caalamiga ah ee dalka imaanaya.

Qofkasta haduu muujiyo waxa qalbigiisa kujia makurkaa laga goyn  waxan ilahay kuu qadarin kugu dhici maayaan  nafteena oon been usheegnaana waa xaaraan cidna duulimaad kuma nihin balse aayahayagaan inaan katashanaa waa xaq by abdiwahab sh.